نراکس اظهارنامه عملکرد، گزارش سالانه درآمد، هزینه و سود کسب‌وکار شماست که مبنای تعیین مالیات بر درآمد قرار می‌گیرد و صاحبان مشاغل و اشخاص حقوقی باید آن را در مهلت قانونی هر سال به‌صورت الکترونیکی ارسال کنند. طبق ضوابط فعلی، مهلت معمول اشخاص حقیقی تا پایان خرداد و اشخاص حقوقی تا چهار ماه پس از پایان سال مالی است، اما هر سال اطلاعیه‌های تمدید یا تغییر را باید از سازمان امور مالیاتی بررسی کنید.
بسیاری از مؤدیان ارسال اظهارنامه را کار یک روز می‌دانند، در حالی که اظهارنامه خوب، حاصل یک سال ثبت منظم است. اگر فروش، خرید و هزینه‌ها ماه‌به‌ماه ثبت شده باشند، تکمیل اظهارنامه بیشتر یک جمع‌بندی است تا یک ماراتن.
چه کسانی باید اظهارنامه عملکرد بدهند؟
- صاحبان مشاغل حقیقی در هر سه گروه مالیاتی، مگر آن‌که برای همان سال فرم تبصره ماده ۱۰۰ را طبق شرایط پذیرفته باشند
- همه شرکت‌ها و اشخاص حقوقی، حتی در صورت زیان یا عدم فعالیت
- شعب و واحدهای دارای پرونده مالیاتی مستقل طبق وضعیت پرونده
تفاوت گروه‌ها بیشتر در حجم اسناد ضمیمه و نوع دفاتر و صورت‌هاست. درباره جایگزین مقطوع، مقاله تبصره ماده ۱۰۰؛ مالیات مقطوع مشاغل را بخوانید تا قبل از انتخاب مسیر، هر دو راه را مقایسه کنید.
مدارک و اطلاعات لازم قبل از شروع
قبل از ورود به سامانه این موارد را آماده کنید:
- جمع فروش کالا و خدمات سال، به تفکیک نقدی، کارتی و اعتباری
- جمع خرید کالا و مواد اولیه و موجودی اول و پایان دوره
- هزینه‌های اجاره، حقوق و بیمه، آب و برق و حمل، با اسناد آن‌ها
- گردش حساب‌های تجاری و صورت‌حساب بانکی سال
- اطلاعات دارایی‌ها، وام‌ها و مانده بدهی مشتریان و بدهی به تأمین‌کنندگان
- اظهارنامه و برگ تشخیص یا قطعی سال قبل برای کنترل مانده‌های انتقالی
مثال عددی از دل یک مغازه
فروش سالانه یک فروشگاه پوشاک ۱ میلیارد و ۲۰۰ میلیون تومان، خرید کالا ۷۸۰ میلیون تومان، موجودی پایان سال ۱۵۰ میلیون تومان، اجاره سالانه ۱۸۰ میلیون تومان و حقوق و سایر هزینه‌ها ۱۱۰ میلیون تومان است. بهای تمام‌شده تقریباً برابر خرید به‌اضافه موجودی اول منهای موجودی پایان است و سود، از فروش منهای بهای تمام‌شده و هزینه‌ها به دست می‌آید. اگر موجودی پایان سال را اشتباه وارد کنید، سود و مالیات‌تان به همان اندازه جابه‌جا می‌شود؛ به همین دلیل انبارگردانی پایان سال قبل از اظهارنامه اهمیت مستقیم دارد.
مراحل ارسال اظهارنامه قدم‌به‌قدم
۱. پیش‌ثبت‌نام و پرونده مالیاتی را بررسی کنید؛ نشانی، کد پستی، فعالیت و حساب‌های تجاری باید به‌روز باشد. ۲. وارد سامانه اظهارنامه شوید و نوع اظهارنامه متناسب با شخصیت و گروه خود را انتخاب کنید. ۳. جداول درآمد و فروش را بر اساس گزارش فروش سال تکمیل کنید؛ با گردش کارت‌خوان تطبیق دهید. ۴. خرید، موجودی و بهای تمام‌شده را وارد کنید؛ برای تولیدی‌ها مواد مستقیم و دستمزد تولید را جدا کنید. ۵. هزینه‌های اداری و فروش را با اسنادشان وارد کنید؛ هزینه بدون سند را با احتیاط و آگاهی از ریسک رد شدن بنویسید. ۶. ترازنامه و صورت سود و زیان را برای اشخاص حقوقی و گروه اول کنترل کنید تا تراز باشد. ۷. پیش‌نویس را ذخیره و یک بار کامل بازخوانی کنید؛ سپس ارسال نهایی و دریافت کد رهگیری. ۸. رسید ارسال و فایل اظهارنامه را بایگانی کنید و مالیات ابرازی را طبق مهلت پرداخت یا تقسیط نمایید.
مهلت‌ها؛ طبق ضوابط فعلی رفتار کنید
مهلت‌ها گاهی با بخشنامه تمدید می‌شوند و گاهی برای برخی گروه‌ها تفاوت دارند. قانون کلی این است که به آخرین روز مهلت دل نبندید؛ سامانه در روزهای پایانی شلوغ می‌شود و خطای اطلاعاتی فرصت اصلاح نمی‌گذارد. برنامه عملی: تا پایان اردیبهشت اطلاعات را ببندید، هفته اول خرداد اظهارنامه را پیش‌نویس کنید و حداقل چند روز قبل از مهلت نهایی ارسال کنید.
همچنین اظهارنامه عملکرد با اظهارنامه ارزش افزوده فرق دارد؛ ارزش افزوده فصلی است و عملکرد سالانه. قاطی کردن این دو تقویم از خطاهای رایج است.
اشتباه‌هایی که مالیات را بالا می‌برد
- کمتر نشان دادن فروش نسبت به گردش کارت‌خوان و حساب تجاری؛ سامانه‌ها این مغایرت را می‌بینند.
- ثبت هزینه‌های شخصی، مثل خرید خودرو خانوادگی، در هزینه‌های مغازه.
- جا انداختن موجودی پایان سال یا شمارش نکردن انبار.
- ارسال اظهارنامه صفر برای کسب‌وکار فعال؛ این کار ریسک رسیدگی و برآورد را بالا می‌برد.
- بی‌توجهی به برگ تشخیص بعد از ارسال؛ مهلت اعتراض محدود است و از دست می‌رود.
بعد از ارسال چه اتفاقی می‌افتد؟
اظهارنامه شما ممکن است بدون رسیدگی عمیق پذیرفته شود یا برای رسیدگی انتخاب شود. در هر حالت، اسناد سال را منظم نگه دارید تا اگر سؤالی شد، پاسخ آماده باشد. اگر برگ تشخیص صادر شد و با واقعیت کسب‌وکار شما فاصله داشت، در مهلت قانونی اعتراض کنید و اسناد را پیوست نمایید. آمادگی برای این مرحله در مقاله رسیدگی مالیاتی چیست و چطور آماده شویم؟ شرح داده شده است.
چک‌لیست نهایی قبل از دکمه ارسال
- فروش اظهارنامه = فروش سیستم + فروش دستی ثبت‌نشده در سیستم؟
- خرید و موجودی با انبار و فاکتورها می‌خواند؟
- هزینه‌های بزرگ سند دارند و شخصی نیستند؟
- جمع حقوق با لیست‌های مالیات حقوق سال برابر است؟
- کد رهگیری و نسخه چاپی ذخیره شده است؟
اظهارنامه دقیق، ارزان‌ترین راه کم کردن مالیات قانونی است؛ چون هزینه‌های واقعی و مستند شما را کامل نشان می‌دهد. اگر ثبت‌های سال را در نراکس نگه داشته باشید، خروجی فروش، خرید و سود برای تکمیل اظهارنامه در دسترس و آماده تطبیق خواهد بود.
پرسش‌های پرتکرار
مهلت اظهارنامه عملکرد مشاغل چه زمانی است؟
طبق ضوابط فعلی، مهلت معمول اشخاص حقیقی پایان خرداد سال بعد و اشخاص حقوقی چهار ماه پس از پایان سال مالی است. تمدیدهای احتمالی هر سال را از اطلاعیه‌های رسمی بررسی کنید.
اگر از تبصره ماده ۱۰۰ استفاده کنم باز هم اظهارنامه می‌خواهد؟
خیر، برای همان سال تأیید فرم تبصره جایگزین اظهارنامه عملکرد می‌شود؛ اما تکالیف دیگر مانند ارزش افزوده یا حقوق سر جای خود باقی است.
اظهارنامه عدم فعالیت یعنی چه؟
شرکت یا کسب‌وکاری که واقعاً فعالیتی نداشته، اظهارنامه را با ارقام صفر و طبق وضعیت واقعی ارسال می‌کند. عدم فعالیت صوری برای کسب‌وکار فعال، ریسک جدی رسیدگی و جریمه دارد.
اگر بعد از ارسال متوجه اشتباه شوم چه کنم؟
در بازه‌های مجاز سامانه، امکان اصلاح اظهارنامه طبق ضوابط وجود دارد. هرچه زودتر اصلاح کنید بهتر است؛ رسید و نسخه اصلاحی را هم کنار نسخه اول بایگانی کنید.